Η συζήτηση για τη φορολογία συχνά περιορίζεται σε ένα ερώτημα: πόσο φόρο θα πληρώσει ο πολίτης. Είναι, ασφαλώς, ένα σημαντικό ερώτημα. Δεν είναι όμως το μόνο. Υπάρχει ένα βαθύτερο ερώτημα: τι είδους οικονομία θέλουμε να δημιουργήσουμε μέσα από τη φορολογική μας πολιτική;
Γιατί η φορολογία δεν αποτελεί μόνο μηχανισμό άντλησης δημοσίων εσόδων. Επηρεάζει τις αποφάσεις για εργασία, επένδυση, αποταμίευση, επιχειρηματικότητα και κατανάλωση. Επηρεάζει, επομένως, και την ίδια τη δυνατότητα της οικονομίας να παράγει περισσότερο εισόδημα.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η φορολογική πολιτική πρέπει να αξιολογείται όχι μόνο με βάση τα έσοδα που αποφέρει σήμερα, αλλά και με βάση τα κίνητρα που δημιουργεί για την οικονομία του αύριο.
Η Ελλάδα γνωρίζει από την εμπειρία της πόσο κρίσιμη είναι η δημοσιονομική αξιοπιστία. Ως χώρα που βίωσε βαθιά κρίση, η δυνατότητα να μειώνει φόρους χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη δημοσιονομική της πορεία δεν είναι αυτονόητη. Είναι αποτέλεσμα μακράς προσπάθειας εξυγίανσης και ενίσχυσης της αξιοπιστίας της οικονομίας.
Αυτό είναι ένα από τα σημαντικά οφέλη της σημερινής κατάστασης: ο δημοσιονομικός χώρος μπορεί πλέον να αξιοποιείται όχι μόνο για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών, αλλά και για μόνιμες μειώσεις φορολογικών επιβαρύνσεων. Οι πρόσφατες παρεμβάσεις κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση, με αλλαγές στη φορολογική κλίμακα, πρόσθετες ελαφρύνσεις για οικογένειες και νέους, παρεμβάσεις στους ελεύθερους επαγγελματίες και μέτρα που ενισχύουν συγκεκριμένες κατηγορίες φορολογουμένων.
Η ουσία, όμως, δεν βρίσκεται μόνο στο ύψος της κάθε ελάφρυνσης. Βρίσκεται στη δημιουργία ενός σταθερότερου φορολογικού περιβάλλοντος, στο οποίο ο πολίτης και η επιχείρηση μπορούν να προγραμματίσουν με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Μία αποτελεσματική φορολογική πολιτική δεν πρέπει να αντιμετωπίζει τον φορολογούμενο αποκλειστικά ως πηγή εσόδων.
Πρέπει να τον αντιμετωπίζει και ως εργαζόμενο, καταναλωτή, αποταμιευτή, επενδυτή ή επιχειρηματία.
Όταν μειώνεται η φορολογική επιβάρυνση της εργασίας, αυξάνεται το διαθέσιμο εισόδημα και ενισχύονται τα κίνητρα για απασχόληση.
Όταν μειώνεται η επιβάρυνση της επιχειρηματικής δραστηριότητας, βελτιώνονται οι προϋποθέσεις για επενδύσεις και δημιουργία θέσεων εργασίας.
Όταν δημιουργούνται σταθεροί φορολογικοί κανόνες, περιορίζεται η αβεβαιότητα που συχνά λειτουργεί ως ανασταλτικός παράγοντας για μακροχρόνιες επενδυτικές αποφάσεις.
Η φορολογική πολιτική, συνεπώς, δεν είναι απλώς ζήτημα αναδιανομής. Είναι και πολιτική προσφοράς.
Υπάρχει, βεβαίως, και η άλλη πλευρά. Μόνιμες φορολογικές ελαφρύνσεις προϋποθέτουν μόνιμα και αξιόπιστα έσοδα. Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και η διεύρυνση της φορολογικής βάσης. Η αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων, η διασύνδεση πληροφοριακών συστημάτων, η ηλεκτρονική τιμολόγηση και οι σύγχρονες μέθοδοι ελέγχου μπορούν να περιορίσουν σταδιακά το κενό μεταξύ της οικονομικής δραστηριότητας που πραγματοποιείται και εκείνης που τελικά δηλώνεται. Ενδεικτικά, το κενό ΦΠΑ έχει περιοριστεί από το 24% το 2019 στο 12% το 2023 και περαιτέρω στο 9% το 2024, όσο είναι και ο ευρωπαϊκός μέσος όρος.
Αυτό δεν είναι μόνο ζήτημα δημοσιονομικής δικαιοσύνης. Είναι ζήτημα δικαιοσύνης μεταξύ των φορολογουμένων. Όσο περισσότεροι συμμετέχουν με συνέπεια στη φορολογική προσπάθεια, τόσο μικρότερη μπορεί να είναι η επιβάρυνση που απαιτείται από τον καθένα ξεχωριστά. Αυτός είναι ένας κύκλος που αξίζει να επιδιώξουμε: καλύτερη συμμόρφωση, ευρύτερη φορολογική βάση, σταθερά δημόσια έσοδα και δυνατότητα για χαμηλότερους φορολογικούς συντελεστές.
Η συζήτηση, επομένως, δεν πρέπει να εξαντλείται στο εάν ένας συντελεστής είναι υψηλότερος ή χαμηλότερος.
Ένα σύγχρονο φορολογικό σύστημα πρέπει να είναι απλό, προβλέψιμο, δίκαιο και αποτελεσματικό.
Να περιορίζει τα αντικίνητρα για την εργασία και την επένδυση.
Να επιβραβεύει τη συνέπεια και την παραγωγική δραστηριότητα.
Να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τη φοροδιαφυγή.
Και να μπορεί να προσαρμόζεται στις ανάγκες μιας οικονομίας που αλλάζει.
Ιδιαίτερα για μία χώρα όπως η Ελλάδα, η οποία χρειάζεται περισσότερες επενδύσεις, υψηλότερη παραγωγικότητα και ισχυρότερη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, η φορολογική πολιτική δεν μπορεί να είναι αποκομμένη από αυτούς τους στόχους.
Η τελική επιτυχία μιας φορολογικής μεταρρύθμισης δεν αποτυπώνεται μόνο στον κρατικό προϋπολογισμό.
Αποτυπώνεται στην καθημερινότητα του πολίτη.
Στο καθαρό εισόδημα που μένει από τον μισθό του.
Στην απόφαση ενός νέου ανθρώπου να εργαστεί και να παραμείνει στη χώρα, ενός επαγγελματία να επενδύσει στην επιχείρησή του, μιας οικογένειας να κάνει το επόμενο βήμα, ενός επενδυτή να τοποθετήσει κεφάλαια στην ελληνική οικονομία.
Γι’ αυτό και η φορολογική πολιτική πρέπει να συνδέεται με έναν ευρύτερο στόχο: τη δημιουργία περισσότερου εισοδήματος, όχι απλώς την αναδιανομή του υπάρχοντος.
Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να επιλέξει μεταξύ δημοσιονομικής υπευθυνότητας και οικονομικής ανάπτυξης. Χρειάζεται και τα δύο. Η δημοσιονομική υπευθυνότητα δημιουργεί την αξιοπιστία. Η ανάπτυξη δημιουργεί τον δημοσιονομικό χώρο. Η φορολογική συμμόρφωση διευρύνει τη βάση. Και οι μόνιμες φορολογικές ελαφρύνσεις μπορούν, με τη σειρά τους, να ενισχύσουν την εργασία, την επένδυση και την παραγωγικότητα.
Αυτός είναι ο κύκλος που πρέπει να οικοδομήσουμε. Γιατί ο πραγματικός στόχος της φορολογικής πολιτικής δεν είναι να βρούμε απλώς τον καλύτερο τρόπο να φορολογούμε την οικονομία που έχουμε.
Είναι να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις για μία μεγαλύτερη, παραγωγικότερη και πιο ανταγωνιστική οικονομία, ώστε αύριο να υπάρχει περισσότερο εισόδημα, περισσότερη εργασία και μεγαλύτερη δυνατότητα ευημερίας για όλους.