ιστορικό
Η αξιοποίηση του ιστορικού χώρου των Θερμοπυλών αποτέλεσε κεντρική στόχευση της Κυβέρνησης και του Βουλευτή και Υπουργού Οικονομικών (2019-2023) και Υποδομών & Μεταφορών (2023-2025) Χρήστου Σταϊκούρα.
Στις 5 Νοεμβρίου 2019, ο τότε Υπουργός Οικονομικών Χρήστος Σταϊκούρας έστειλε επιστολή προς την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ζητώντας το Υπουργείο Πολιτισμού να αναλάβει τα ηνία στην προσπάθεια ανάδειξης της περιοχής των Θερμοπυλών.
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2020, ο Χρήστος Σταϊκούρας υποστηρίζει στο Υπουργικό Συμβούλιο πως το ενδεχόμενο επέκτασης του hot spot στις Θερμοπύλες είναι λανθασμένο ως προοπτική, καθώς η στόχευση θα πρέπει να είναι κλείσιμο της δομής και ανάδειξη των Θερμοπυλών.
Στις 15 Δεκεμβρίου του 2020 η μελέτη «Βελτιωτικές Παρεμβάσεις Ήπιας Ανάπλασης – Ανάδειξης Αρχαιολογικού Χώρου Θερμοπυλών», εξετάζεται από το ΚΑΣ.
Στις 8 Σεπτεμβρίου 2021, με πρωτοβουλία του τότε Υπουργού Οικονομικών Χρήστου Σταϊκούρα, διοργανώθηκε τηλεδιάσκεψη με θέμα το έργο της Ανάπλασης – Ανάδειξης του Αρχαιολογικού Χώρου Θερμοπυλών, με συμμετέχοντες την Υπουργό Πολιτισμού & Αθλητισμού κα Μενδώνη, τον τότε Αναπλ. Υπουργό Οικονομικών κ. Σκυλακάκη, τον τότε Διευθύνοντα Σύμβουλο του ΤΑΙΠΕΔ κ. Πολίτη, τον Εντεταλμένο Σύμβουλο του ΤΑΙΠΕΔ κ. Σταμπουλίδη, τον τότε Δήμαρχο Λαμιέων κ. Καραΐσκο.
Στις 14 Σεπτεμβρίου 2021, συνεδρίασε για πρώτη φορά Ομάδα Εργασίας υπό τον συντονισμό του Υπουργείου Πολιτισμού & Αθλητισμού, με συμμετέχοντες την τότε Γενική Γραμματέα του Υπουργείου Οικονομικών κ. Καλύβα, υπηρεσιακών παραγόντων του Υπουργείου Πολιτισμού & Αθλητισμού, του ΤΑΙΠΕΔ και του Δήμου Λαμιέων. Συζητήθηκε η πρόοδος της μελέτης «Βελτιωτικές Παρεμβάσεις Ήπιας Ανάπλασης – Ανάδειξης Αρχαιολογικού Χώρου Θερμοπυλών» και θέματα που αφορούν τις κυκλοφοριακές παρεμβάσεις – ρυθμίσεις στον αρχαιολογικό χώρο και την αποκατάσταση του Τείχους των Φωκέων.
Στις 9 Δεκεμβρίου 2021, σε κοινό Δελτίο Τύπου των Υπουργών Οικονομικών Χρ. Σταϊκούρα και Πολιτισμού Λ. Μενδώνη, ανακοινώθηκε πως ανοίγει ο δρόμος για την ολιστική διαχείριση του χώρου των Θερμοπυλών, μέσω του δρομολογούμενου έργου «Βελτιωτικές Παρεμβάσεις Ήπιας Ανάπλασης – Ανάδειξης Αρχαιολογικού Χώρου Θερμοπυλών»., μετά και την ομόφωνα θετικά γνωμοδότητη του ΚΑΣ επί της επικαιροποιημένης μελέτης.
Στις 21 Ιανουαρίου 2022, το Υπουργείο Οικονομικών (Υπουργός Χρήστος Σταϊκούρας, Αν. Υπουργός Θεόδωρος Σκυλακάκης), εντάσσει (65ΩΚΗ-ΞΘΝ) το έργο «Παρεμβάσεις με στόχο τη βελτίωση του αστικού περιβάλλοντος και του δημόσιου χώρου» στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, συνολικού προϋπολογισμού 252.862.745,10 €.
Η πράξη αφορά αφορά α) αναπλάσεις σημαντικού εύρους σε επιλεγμένες αστικές περιοχές της Ελλάδας, ιδιαίτερης πολιτιστικής ή / και ιστορικής σημασίας που μπορούν να λειτουργήσουν ως “αστικά αξιοθέατα” ή σημεία αναφοράς του αστικού χώρου και β) εντός του αστικού χώρου ή σε παράκτιες κατοικημένες περιοχές για την εφαρμογή μέτρων πρόληψης και προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Στο πλαίσιο αυτό, στις 22 Φεβρουαρίου 2022, το Υπουργείο Ενέργειας και Περιβάλλοντος δημοσιεύει Πρόσκληση (665Ψ4653Π8-ΡΣΝ) υποβολής προτάσεων για την πράξη «ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΩΡΟΥ», όπου ο Αναπτυξιακός Οργανισμός ΑΜΦΙΚΤΥΟΝΙΕΣ (Πρόεδρος Ευθύμιος Καραΐσκος) υποβάλει φάκελο προς αξιολόγηση.
Στις 10 Νοεμβρίου 2022, εντάσσεται (6ΤΒΙΗ-ΑΕ1) το έργο «ΒΕΛΤΙΩΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ – ΑΝΑΔΕΙΞΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΘΕΡΜΟΠΥΛΩΝ» στο Ταμείο Ανάκαμψης, προϋπολογισμού 1.650.000 ευρώ.
Στις 3 Οκτωβρίου 2023 ο Αναπτυξιακός Οργανισμός ΑΜΦΙΚΤΥΟΝΙΕΣ προχωρά σε δημοπράτηση (23PROC013521621) και του έργου, με τη Σύμβαση (24SYMV014810926) να υπογράφεται στις 24 Μαίου 2024.
Από το 2024 που ξεκίνησε η κατασκευή του έργου έως και το 2026, σε συνεχείς επισκέψεις του κ. Σταϊκούρα στο σημείο, εργάστηκε και συνεργάστηκε εντατικά με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς:
Αναπτυξιακός Οργανισμός ΑΜΦΙΚΤΥΟΝΙΕΣ (Πρόεδρος Δημήτρης Κυρίτσης), Δήμος Λαμιέων (Δήμαρχος Πανουργιάς Παπαϊωάννου), Εφορεία Αρχαιοτήτων Φθιώτιδας Ευρυτανίας (Προϊσταμένη Ευθυμία Καράτζαλη) ανάδοχος εταιρία (ERGOGREEN), αλλά και στελέχη των Υπουργείων Οικονομικών, Υποδομών και Μεταφορών, Ενέργειας και Περιβάλλοντος, Πολιτισμού.
Ξεπεράστηκαν αρκετά εμπόδια, εξασφαλίστηκε επιπλέον χρηματοδότηση (Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών), ώστε το έργο να προχωρήσει και πλέον να αναμένεται να ολοκληρωθεί, τηρώντας το χρονοδιάγραμμα του Ταμείου Ανάκαμψης, το καλοκαίρι του 2026.
Στις 29 Μαΐου 2026 η Ειδική Υπηρεσία Δημοσίων Έργων Κατασκευής και Συντήρησης Συγκοινωνιακών Υποδομών του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών εγκρίνει την τροποποιημένη οριστική μελέτη κόμβου πρόσβασης στο καινοτομικό μουσείο Θερμοπυλών και ο ανάδοχος εκκινεί τις εργασίες στον κόμβο.
Στις 23 Ιουνίου 2026, με Απόφασή του (9ΡΥΠΗ-Ψ1Ο) το Υπουργείο Οικονομικών δίνει παράταση ολοκλήρωσης του έργου έως 31 Ιουλίου 2026.
Το έργο
Το έργο «ΒΕΛΤΙΩΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ – ΑΝΑΔΕΙΞΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΘΕΡΜΟΠΥΛΩΝ», αποτελεί το υποέργο 5 της Πράξης «Αξιοποίηση της περιοχής της Πανελλήνιας Έκθεσης Λαμίας και ανάπλαση – ανάδειξη αρχαιολογικού χώρου Θερμοπυλών».
Σύμφωνα με την τεχνική περιγραφή, στόχος είναι η ανάδειξη του μνημειακού –αρχαίου και νεώτερου- πλούτου καθώς και των σημείων ιστορικού, περιηγητικού και αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Οι σχετικές παρεμβάσεις μελετήθηκαν ώστε να είναι ήπιες σε πλήρη εναρμόνιση με το τοπίο και τα περιβάλλοντα οικοσυστήματα.
- Η μελέτη προβλέπει ένα σύμπλεγμα συναρθρούμενων διαδρομών, περιήγησης και ξενάγησης ώστε να καταστούν εύκολα επισκέψιμη όλοι οι χώροι ιστορικής ή αρχαιολογικής σπουδαιότητας ,διαδρομές ενταγμένες στο φυσικό περιβάλλον το οποίο εξ ορισμού λόγω των ιδιαιτεροτήτων του έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην Ιστορία.
- Προτείνεται ο ανασχεδιασμός του οδικού δικτύου και των οδικών προσβάσεων το οποίο συνδέει το χώρο των Ανδριάντων με έναν χώρο στάθμευσης και στη συνέχεια με το Κέντρο Ιστορικής Ενημέρωσης. Δημιουργείται ένας νέος πιο κατάλληλα διαμορφωμένος χώρος στάθμευσης. Με στόχο τόσο τη διευκόλυνση της προσπελασιμότητας όσο και την αισθητική ανάδειξη του χώρου και των μνημείων και στις δύο πλευρές του δρόμου (ΠΕΟ) δημιουργούνται νέες φυτεύσεις.
- Στην πορεία παρεμβάλλεται ένας χώρος στάσης-ανάπαυσης με κρήνη όπου θα υπάρχει φυσική σκίαση μέσω φυτεύσεων. Επίσης περιλαμβάνεται η διαμόρφωση των χώρων που περιβάλλουν τα μνημεία του Λεωνίδα και των Θεσπιέων.
Στην απέναντι πλευρά, στο Δυτικό τμήμα του χώρου, δημιουργείται επίσης ένα σύνολο διαδρομών με διαφόρων τύπων διαμορφώσεις. Χώροι καθιστικών, θέσεις θέασης της περιοχής στο σύνολο της και χώροι συγκέντρωσής κοινού. Στο σύνολο του έργου θα υπάρχει πληροφόρηση μέσω ενημερωτικών πινακίδων με στόχο τη διευκόλυνση της προσπελασιμότητας και την αισθητική ανάδειξη του χώρου και των μνημείων.
- Οι τρεις βασικοί τόποι ιδιαίτερα σημαντικοί για τον επισκέπτη ενοποιούνται μέσω των οδεύσεων –διαδρομών, είναι το Μνημείο του Λεωνίδα και των Θεσπιέων, ο Λόφος του Κολωνού και το Τείχος των Φωκέων. Ταυτόχρονα, μέσω του νέου οδικού δικτύου δημιουργούμε μία ενιαία διαδρομή που μέσω πεζοδρόμου θα ενώνει το Μνημείο του Λεωνίδα με το νέο χώρο στάθμευσης και κατ’ επέκταση με το νεόδμητο Κέντρο Ιστορικής Ενημέρωσης Θερμοπυλών (Κ.Ι.Ε.Θ.)-Καινοτομικό Μουσείο, αλλά και προσβάσεις προς και από το υφιστάμενο Αναψυκτήριο – Πωλητήριο του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων (ΤΑΠΑ) που βρίσκεται 200 μέτρα ανατολικά του Κολωνού.
- Για την ασφαλή προσέγγιση των επισκεπτών στον αρχαιολογικό χώρο, προβλέπεται η κατασκευή ισόπεδου κόμβου με σκοπό την κυκλοφοριακή σύνδεση του χώρου στάθμευσης. Επίσης προβλέπεται πεζοδιάβαση με σκοπό την ασφαλή διέλευση των πεζών, από το μνημείο στον λόφο του Κολωνού.
- Ο φωτισμός του περιβάλλοντος χώρου διαχωρίζεται σε επτά (7) διακριτές ενότητες αυτές είναι: ο χώρος στάθμευσης οχημάτων, η διαδρομή από χώρο στάθμευσης έως και χώρο στάσης-ανάπαυσης, η διαχωριστική νησίδα (υπό διαμόρφωση) Π.Ε.Ο. Αθηνών-Λαμίας, ο παράδρομος έναντι των μνημείων-όδευση επισκεπτών, το μονοπάτι πρόσβασης προς το Τείχος των Φωκέων και ο Φωτισμός Αναδείξεως των Μνημείων που είναι το Μνημείο του Λεωνίδα και το Μνημείο των Θεσπιέων
- Όλα τα Μνημεία και οι χώροι ενδιαφέροντος θα λειτουργούν πλέον ως ένα ενιαίο σύνολο με στόχο να προσφέρουν στον επισκέπτη μία ολοκληρωμένη εμπειρία βιωματικής πληροφόρησης.
Τείχος Φωκέων
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Φθιώτιδας και Ευρυτανίας εκπόνησε αρχιτεκτονική και στατική μελέτη για την αποκατάσταση και στερέωση του τείχους των Φωκέων, που αποτελεί το μοναδικό ορατό αρχαίο μνημείο στον αρχαιολογικό χώρο των Θερμοπυλών. Οι μελέτες ολοκληρώθηκαν τον Δεκέμβριο του 2021.
Το έργο για την αποκατάσταση του τείχους περιλαμβάνει και τον ανασκαφικό καθαρισμό του. Παράλληλα με την ανασκαφή θα πραγματοποιείται η αναστήλωση, με ανάταξη του παρακείμενου υλικού.
Ο προϋπολογισμός του έργου υπολογίζεται στις 650.000 ευρώ.
Δείτε φωτογραφίες από τις πολλές επισκέψεις του κ. Σταϊκούρα στο έργο:
Θερμοπύλες, 10 Φεβρουαρίου 2026
Τείχος των Φωκέων, Μάρτιος 2026
Θερμοπύλες, 2 Ιουλίου 2026